Motywacja dziecka do aktywności fizycznej nie jest cechą wrodzoną ani czymś, co można jednorazowo „wzbudzić” zachętą czy nagrodą. W wieku szkolnym, szczególnie między ósmym a dwunastym rokiem życia, motywacja kształtuje się w relacjach. To, czy dziecko będzie chciało się ruszać, trenować i podejmować wysiłek, zależy w ogromnym stopniu od tego, jak dorośli wokół niego nadają sens aktywności fizycznej i jakie emocje z nią wiążą.
Dziecko w tym wieku dopiero uczy się rozumieć własne możliwości i ograniczenia. Nie potrafi jeszcze w pełni oddzielić tego, co robi, od tego, kim jest. Dlatego każdy komunikat dorosłych dotyczący sportu, wypowiedziany wprost lub między wierszami, zostaje przez nie zinterpretowany bardzo osobiście. Gdy aktywność fizyczna staje się polem ocen, porównań i oczekiwań, motywacja zaczyna się kruszyć. Gdy staje się przestrzenią wsparcia i rozwoju, może zakorzenić się na lata.
Rodzice są zwykle pierwszymi osobami, które wprowadzają dziecko w świat ruchu. To oni decydują, czy aktywność fizyczna jest obecna w codzienności, czy traktowana wyłącznie jako dodatkowe zajęcie wpisane w grafik. Dziecko bardzo szybko odczytuje, czy sport jest wartością samą w sobie, czy narzędziem do osiągania wyników. Jeżeli rozmowy po treningu koncentrują się głównie na rezultatach, tabelach i porównaniach z innymi dziećmi, aktywność fizyczna zaczyna być kojarzona z presją. Jeżeli natomiast rodzic interesuje się tym, jak dziecko się czuło, co było trudne, a co sprawiło przyjemność, sport zyskuje wymiar doświadczenia, a nie egzaminu.
Równie istotna jest postawa dorosłych wobec wysiłku i porażki. Dziecko, które słyszy, że „trzeba było bardziej się postarać” albo że „inni potrafili”, uczy się, że błąd jest czymś wstydliwym. Tymczasem motywacja wewnętrzna rozwija się wtedy, gdy dziecko doświadcza, że wysiłek ma wartość niezależnie od wyniku, a porażka jest naturalnym elementem uczenia się. W takich warunkach dziecko nie boi się próbować, bo nie ryzykuje utraty akceptacji.
Trenerzy pełnią w tym procesie rolę szczególną. Dla wielu dzieci są pierwszymi dorosłymi spoza rodziny, którzy mają realny wpływ na ich poczucie kompetencji. Sposób prowadzenia treningu, język używany wobec dzieci i reakcje na błędy zostają z nimi na długo. Trener, który widzi w dziecku wyłącznie zawodnika, nieświadomie buduje motywację opartą na lęku przed oceną. Trener, który potrafi dostrzec rozwój, zaangażowanie i indywidualne tempo, tworzy warunki do budowania motywacji trwałej, niezależnej od chwilowych wyników.
W wieku szkolnym dzieci szczególnie silnie reagują na poczucie sprawiedliwości. Gdy faworyzowanie jednych zawodników lub stałe marginalizowanie innych staje się normą, część dzieci bardzo szybko wycofuje się emocjonalnie. Nawet jeśli formalnie nadal uczestniczą w treningach, ich motywacja gaśnie. Dziecko, które czuje się zauważone i traktowane podmiotowo, znacznie chętniej podejmuje wysiłek, nawet wtedy, gdy jest on trudny.
Opiekunowie i nauczyciele wychowania fizycznego często są pomostem między światem sportu a codziennością dziecka. To oni mogą dostrzec pierwsze sygnały przeciążenia, zniechęcenia lub spadku pewności siebie. Ich reakcja rozmowa, zmiana podejścia, wsparcie emocjonalne, może zapobiec trwałemu zerwaniu relacji dziecka z ruchem. Brak reakcji lub bagatelizowanie sygnałów bywa równoznaczne z komunikatem: „Twoje trudności nie są ważne”.
Trwała motywacja do aktywności fizycznej nie powstaje tam, gdzie dziecko jest stale oceniane, porównywane i poprawiane. Powstaje tam, gdzie doświadcza poczucia wpływu, sensu i bezpieczeństwa. Dziecko, które wie, że dorosły nie wycofa wsparcia w chwili słabszej formy, łatwiej podejmuje wyzwania i uczy się wytrwałości. Paradoksalnie to właśnie brak presji na wynik sprzyja długofalowemu zaangażowaniu.
Współpraca między rodzicami, trenerami i opiekunami ma w tym procesie kluczowe znaczenie. Sprzeczne komunikaty, z jednej strony wsparcie, z drugiej presja, dezorientują dziecko i osłabiają motywację. Spójny przekaz, oparty na zrozumieniu etapu rozwojowego i indywidualnych potrzeb, buduje stabilne fundamenty relacji z aktywnością fizyczną.
Ostatecznie celem nie jest wychowanie mistrza sportu, lecz człowieka, który potrafi dbać o swoje ciało, regulować emocje poprzez ruch i czerpać z aktywności fizycznej poczucie sprawczości. To, czy dziecko zachowa tę relację w dorosłym życiu, zależy w dużej mierze od tego, jak dorośli poprowadzą je przez pierwsze doświadczenia związane ze sportem.
dzieci edukacja edukacja dzieci fundacja Fundacja Magdy Linette Magda Linette Foundation rozwój dzieci sport
Last modified: 18 lutego, 2026
